نتيجه بحث با در نظر گرفتن هر آنچه گذشت ، كاملا روشن مىگردد ، كه « بداء » به معناى ظهور بعد از خفا و يا پيدايش نظريهء نو ، هرگز مورد قبول اماميه نمىباشد . احاديث و گزارشهاى رسيده از ائمهء اطهار - عليهم السلام - و باز گفتار دانشمندان انديشمند شيعه ، بهترين مؤيد براى اين مدعاست « 1 » . چنان كه در پيش توضيح داده شد ، در باور و انديشهء ، مترقى شيعه ، علوم و تقديرات حتمى خداوند - كه گاهى در لسان روايات و آيات به « لوح محفوظ و گاه به « امّ الكتاب » « 2 » و زمانى نيز به « علم مخزون » تعبير شده - هرگز قابل تغيير نبوده و

--> برگردان « احمد نمايى » ، مجلهء مشكوة ، صاحب امتياز : بنياد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى ، ( پاييز 1367 ه . ش ) شمارهء 20 ، صص 37 - 41 ، ( تحت عنوان : مشيّت الهى و اميد آدمى ) . علامه مجلسى ، پيشين ، ج 4 ، صص 92 - 134 . و مرحوم امين الاسلام طبرسى ، پيشين ، ج 6 ، ص 385 . و سيد على كمالى دزفولى و علامه سيد على فانى اصفهانى ، آراء حول القرآن ، نوبت چاپ ندارد ، قم : بدون ذكر چاپخانه و ناشر ( 1399 ه . ق ) ، صص 130 - 160 . ( 1 ) ر . ك : علامه طبرسى ، پيشين ، ج 6 ، ص 385 ، و همچنين سيد على كمالى دزفولى ، پيشين ، صص 287 - 292 . ( 2 ) در سورهء آل عمران ، آيهء 7 از « آيات محكمات » به « ام الكتاب » تعبير شده است . و در برخى از گزارشهاى حديثى از ائمه اطهار - عليهم السلام - امّ الكتاب » : به همان « امر الهى » تفسير شده ، چنان كه « امام باقر - عليه السّلام » در مورد رخدادهاى شب قدر ، فرمود : « در آن شب ، فرشتگان ، اوامر الهى ، خاص يك سال آينده را براى مردم زمين ، مىنويسند » . و باز فرمود : « با اين حال امر ديگرى هم وجود دارد كه تنها نزد خداست يعنى مشيّت او چنان است كه هر چه بخواهد ايجاد مىنمايد و هر چه را كه بخواهد ، تأخير مىاندازد ، چرا كه تنهاى تنها اوست كه هر چه بخواهد ايجاد مىنمايد و هر آنچه را كه بخواهد تأخير مىاندازد و تنها اوست كه محو مىنمايد و يا اثبات ، و « امّ الكتاب » تنها در انحصار دانش اوست . [ ر . ك : على بن ابراهيم قمى ، پيشين ، ج 1 ، ص 336 . و فيض كاشانى ، مفسّر و محدث و ميداندار عرفان و بزرگ نامدار فرزانه شيعه ، در تفسير صافى ، تلاش مىكند كه همهء مواضع گوناگون دربارهء اين « آيه » را در تلفيقى جامع و فراگير ، هماهنگ نمايد . او در مورد « ام الكتاب » مىنويسد : آن لوح محفوظ است كه از هر گونه زوال و دگرگونى محفوظ بوده و تمامى اشياء را فراگير است . هر آنچه كه بايد تثبيت شود و هر آنچه بايد محو گردد . يعنى : « نسخ » آن و يا تثبيت آن ، هر دو در لوح محفوظ ، منقوش است ( ر . ك : فيض كاشانى ، پيشين ، ج 3 ، ص 74 ] ) .